Sector
  • Vmbo onderbouw
  • Havo onderbouw
  • Vwo onderbouw
  • Gymnasium onderbouw
Leerplankundig thema
  • Kennisbasis

Waar komen we de denkwijze tegen?

13-2-2017

In het dagelijks leven:

In het dagelijks leven en in beroepen zijn we steeds bezig dingen te veranderen. We smelten boter in de pan, maken een vuurtje of spitten de tuin om. Andere dingen proberen we juist niet te laten veranderen. We zoeken bijvoorbeeld naar de houdbaarheid van voedsel en materialen die bestand zijn tegen verwering. Nog weer andere zaken veranderen zonder dat we dat in gang zetten; we worden ouder, het wordt kouder, suiker lost op, sterren lijken te bewegen aan de hemel.. En omdat we al die veranderingen en soms ook juist de stabiliteit willen beschrijven en verklaren zijn alle natuurwetenschappen met dit soort vragen bezig, soms al duizenden jaren.

Op school:

De betavakken beschrijven veranderingen op zeer uiteenlopende tijdschalen, van veranderingen die miljarden of miljoenen jaren in beslag nemen zoals het ontstaan van het heelal en de evolutie van het leven tot veranderingen die zich in nanoseconden afspelen zoals de overgangen van elektronen in een cesium atoom. Voor een goede beschrijving is hierbij ook vaak wiskunde nodig, bijvoorbeeld bij grafieken die exponentiele groei laten zien.

Vaak is stabiliteit een kwestie van een gelijke aanvoer en afvoer: een mens verliest evenveel water door zweten en urine als hij binnenkrijgt door drinken; een stilstaand voorwerp waarop evenveel kracht omhoog als omlaag werkt, gaat niet omhoog of omlaag bewegen.

Veranderingen bij natuurkunde en scheikunde houden vaak veranderingen in van stofeigenschappen. Verklaring van deze veranderingen houdt vaak in dat de interactie van samenstellende deeltjes verandert zonder dat de deeltjes zelf veranderen. Bij natuurkunde worden faseovergangen beschreven als de verschillende mate waarin moleculen of atomen aan elkaar gebonden zijn, bij scheikunde worden reacties beschreven als verschillende combinaties van elementen voor en na een reactie. Naast de verandering wordt zo ook duidelijk wat er hetzelfde blijft. Naast het beschrijven van de verandering zelf wordt ook onderzocht welke factoren dit veroorzaken.

In de biologie komen veranderingen voor op alle niveaus: een bevruchte eicel ontwikkelt zich tot een organisme, een soort verandert door evolutie, de begroeiing van een gebied verandert in de loop van tientallen tot honderden jaren. Ook bij biologie moeten veranderingen worden verklaard, maar is de stabiliteit vaak nog raadselachtiger. Verklaringen hiervoor komen vaak neer op feedbackmechanismen, zoals ook bestudeerd worden in de technologie.

Ook aardrijkskunde beschrijft veranderingsprocessen die op uiteenlopende tijdschalen liggen, van het ontstaan van de aarde, continenten en landschappen tot weersveranderingen over een etmaal. Bij aardrijkskunde blijken processen op wereldschaal zoals platentektoniek en versterkt broeikaseffect lokale gevolgen te kunnen hebben zoals aardbevingen en overstromingen.

‚Äč