Sector
  • Po
Vakgebied
  • Mens en natuur (leergebied)
Leerplankundig thema
  • Onderzoekend en ontwerpend leren

Onderzoekend en ontwerpend Leren in het primair onderwijs

20-1-2015

​​Onderzoekend en ontwerpend leren staat de laatste jaren duidelijk in de belangstelling. Het is een onderwijsleerstrategie waarbij leerlingen als 'onderzoeker' en 'ontwerper' met elkaar hun begrip van concepten uit natuur en techniek ontwikkelen. Het proces van onderzoeken en ontwerpen is daarbij ook een doel. Het is een manier van werken die leerlingen vanuit verwondering en nieuwsgierigheid over organismen en voorwerpen uit de omgeving (samen) laat waarnemen, bevragen, nadenken, handelen en reflecteren. De onderliggende gedachte is dat leerlingen door deze activiteiten op sociaal-constructivistische wijze tot kennisconstructie komen als zij - onder deskundige begeleiding van de leraar - met elkaar inhoudelijk in gesprek raken over hun waarnemingen en de daaruit voortvloeiende ideeën en gedachten die zij tijdens het onderzoeks- en ontwerpproces ontwikkelen. Naast de cognitieve ontwikkeling geeft dit proces hen ook ruimte voor creativiteit, kritisch nadenken en handelen, samenwerken en het delen en verwerken van informatie. Zodoende biedt het mogelijkheden aan te sluiten bij talenten van leerlingen en hun brede ontwikkeling. Tevens biedt het leraren de kans om de aanwezige talenten bij kinderen te benutten en hun brede ontwikkeling te volgen.

In het kader van de verbreding techniek basisonderwijs (VTB) heeft SLO samen met het voormalig AMSTEL-Instituut van de Universiteit van Amsterdam de onderwijsleerstrategie onderzoekend en ontwerpend leren bij natuur en techniek ontwikkeld. Bij de uitwerking van deze strategie zijn de mogelijkheden verkend om aan de hand van natuur- en techniekonderwijs een wetenschappelijke houding bij leerlingen te stimuleren en te ontwikkelen. Vanuit didactisch perspectief is de aandacht hierbij nadrukkelijk gericht op het hand in hand gaan van deze ontwikkeling van een wetenschappelijke houding met hands-on activiteiten.

Wetenschap en technologie

Bij wetenschap en technologie (W&T) wordt LOOL uitgewerkt in een leerplan voor het basis- en speciaal onderwijs. Eerst is een leerplankader geschetst. In dit leerplankader zijn tien uitgangspunten voor W&T opgenomen. Daarnaast geeft het leerplankader een overzicht van de inhoudscomponenten van W&T. Deze zijn samengevat in het hiernaast getoonde model.

Dit model toont de samenhang tussen de verschillende componenten van W&T-onderwijs. Centraal staan de W&T-activiteiten, waarin alle aspecten van de drie W&T-componenten samenkomen. Onderzoeken en ontwerpen zijn de leidende vaardigheden bij W&T-onderwijs. Daarbinnen zijn nog andere (sub)vaardigheden en denkwijzen te onderscheiden. Die kunnen, afhankelijk van het onderwerp, een heel eigen, vakspecifieke invulling krijgen, of een meer generiek karakter hebben als het gaat om taal- en rekenvaardigheden en de 21e eeuwse vaardigheden. De onderzoeks- en ontwerppraktijk vraagt daarnaast om een bepaalde houding, die tot uiting komt in concrete gedragingen van leerlingen. Het onderzoek heeft ook altijd een kennisaspect: het kan gaan over planten, dieren of een historische bron. Bij het ontwerpen gaat het over een voorwerp en is kennis over materialen, natuurkundige verschijnselen en technische principes als constructies en verbindingen nodig. Daarnaast is ook het proces van onderzoeken en ontwerpen onderdeel van kennis. Startpunt voor de W&T-activiteiten zijn de vragen en interesses van kinderen of een onderwerp dat de leraar inbrengt.

Op basis van het leerplankader worden in 2015 leerlijnen ontwikkeld voor de drie inhoudscomponenten van W&T. Daarin worden ook verbindingen gelegd met taal en rekenen en met de 21e eeuwse vaardigheden.
Naast de leerlijn worden handreikingen over W&T-onderwijs ontwikkeld voor opleidingen, schoolleiders en schoolbesturen om te zorgen voor implementatie en borging in het schoolprogramma.
Voor de toelatingstoets voor aspirant-pabostudenten is een handreiking geschreven met kernconcepten en begrippen voor natuur en techniek.